Wat is myositis? Symptomen, oorzaken en behandeling

Redactioneel

28 september 20262 min. leestijd

Myositis betekent letterlijk spierontsteking. Medisch gaat het om de idiopathische inflammatoire myopathieen: een groep zeldzame auto-immuunziekten waarbij het afweersysteem de eigen spieren aanvalt.

Het klinische kernkenmerk is een geleidelijk toenemende, symmetrische zwakte van de proximale spieren, waardoor opstaan, traplopen en de armen heffen moeilijk worden. Bij dermatomyositis horen daar kenmerkende huidafwijkingen bij, zoals een paarsrode verkleuring van de oogleden en rode plekjes over de knokkels. De diagnose steunt op een verhoogd creatinekinase in het bloed, myositis-specifieke antistoffen, een EMG, een MRI van de spieren en zo nodig een spierbiopt. Belangrijk is dat een nieuwe myositis aanleiding is om te zoeken naar een onderliggende kanker en naar longbetrokkenheid. De behandeling bestaat uit afweeronderdrukkende medicatie, met glucocorticoiden als eerste stap, aangevuld met fysiotherapie.

In het kort

Groep zeldzame auto-immuunziekten (inflammatoire myopathieen) waarbij het afweersysteem de spieren aanvalt.
Kernkenmerk: symmetrische zwakte van de proximale spieren van schouders en heupen; dermatomyositis geeft ook huidafwijkingen.
Diagnose met creatinekinase, antistoffen, EMG, MRI en zo nodig een spierbiopt; screen op kanker en longbetrokkenheid.
Behandeling met afweeronderdrukkers (glucocorticoiden als eerste stap) en fysiotherapie; inclusion body myositis reageert daar slecht op.

Bronnen

Lundberg IE, Tjarnlund A, Bottai M, et al. 2017 EULAR/ACR classification criteria for adult and juvenile idiopathic inflammatory myopathies and their major subgroups. Arthritis Rheumatol 2017;69(12):2271-2282.
Lundberg IE, Fujimoto M, Vencovsky J, et al. Idiopathic inflammatory myopathies. Nat Rev Dis Primers 2021;7(1):86.

Veelgestelde vragen

Wat is het verschil tussen dermatomyositis en polymyositis?

Bij beide vormen zijn de spieren ontstoken en zwak. Het verschil is dat dermatomyositis daarnaast kenmerkende huidafwijkingen geeft, zoals de paarsrode oogleden en de rode plekjes over de knokkels, terwijl polymyositis zich beperkt tot de spieren.

Waarom wordt bij myositis naar kanker gezocht?

Vooral dermatomyositis gaat vaker samen met een onderliggende kanker. Daarom hoort bij een nieuwe diagnose gericht onderzoek om een eventuele tumor tijdig op te sporen, zodat die ook behandeld kan worden.

Is myositis te behandelen?

De meeste vormen reageren goed op afweeronderdrukkende medicatie en fysiotherapie, waarmee de spierkracht vaak grotendeels herstelt. Inclusion body myositis is de uitzondering: die reageert meestal niet op deze medicatie.