Wat is systemische lupus erythematodes (SLE)? Symptomen, diagnose en behandeling

Redactioneel

28 september 20262 min. leestijd

Systemische lupus erythematodes (SLE) is een chronische auto-immuunziekte waarbij het afweersysteem lichaamseigen weefsel aanvalt. De ziekte is systemisch: ze kan vrijwel elk orgaan treffen, van de huid en gewrichten tot de nieren en het bloed.

SLE komt vooral voor bij vrouwen in de vruchtbare leeftijd en verloopt in golven, met opvlammingen en rustigere periodes. Kenmerkend zijn gewrichtspijn, vermoeidheid, huiduitslag (waaronder de vlindervormige uitslag over wangen en neus) en gevoeligheid voor zonlicht; een gevreesde complicatie is nierontsteking (lupusnefritis). De diagnose steunt op het klachtenpatroon en antistoffen: een positieve ANA is het toegangscriterium, met anti-dsDNA en anti-Sm als specifieker. De behandeling is de laatste jaren sterk verbeterd: hydroxychloroquine vormt de basis voor vrijwel iedereen, aangevuld met ontstekingsremmers en afweeronderdrukkende medicatie op geleide van de aangedane organen. Vroege herkenning, therapietrouw en zonbescherming bepalen mede het beloop.

In het kort

Chronische systemische auto-immuunziekte die vrijwel elk orgaan kan treffen (huid, gewrichten, nieren, bloed).
Kenmerkend: een wisselend beloop met opvlammingen, gewrichtspijn, huiduitslag (vlinderuitslag) en vermoeidheid.
Diagnose op kliniek en antistoffen: ANA als toegangscriterium, met anti-dsDNA en anti-Sm als specifieker.
Behandeling: hydroxychloroquine voor vrijwel iedereen, aangevuld met corticosteroiden en immunosuppressiva op geleide van de orgaanbetrokkenheid.

Bronnen

Fanouriakis A, Kostopoulou M, Andersen J, et al. EULAR recommendations for the management of systemic lupus erythematosus: 2023 update. Ann Rheum Dis 2024;83(1):15-29.
Aringer M, Costenbader K, Daikh D, et al. 2019 EULAR/ACR classification criteria for systemic lupus erythematosus. Ann Rheum Dis 2019;78(9):1151-1159.

Veelgestelde vragen

Is lupus erfelijk?

De aanleg is deels erfelijk, maar SLE erft niet rechtstreeks over van ouder op kind. Het ontstaat door een samenspel van erfelijke aanleg, hormonale factoren en omgevingsfactoren zoals zonlicht. Lupus is niet besmettelijk.

Wat is de vlinderuitslag?

Dat is een rode uitslag over de wangen en de neusrug, in de vorm van een vlinder, die vaak opkomt na blootstelling aan zonlicht. Het is een bekend kenmerk van SLE, maar niet iedereen met de ziekte heeft deze uitslag.

Is systemische lupus erythematodes te genezen?

Genezen kan niet, maar SLE is goed te behandelen. Met medicatie, zonbescherming en regelmatige controle is de ziekte bij de meeste mensen goed onder controle te houden, met langere periodes zonder actieve klachten.