Achttien procent van de Europeanen met ernstig astma slikt nog onderhoudsprednison

Vraag een longarts hoeveel van zijn patiënten met ernstig astma nog onderhoudsprednison gebruiken, en het antwoord is meestal een klein getal. De eigen praktijk voelt opgeruimd. Op ERS 2026 werden de cijfers van het Europese SHARP-register gepresenteerd, en die voelen anders.

SHARP is de clinical research collaboration voor ernstig astma, met gegevens van meer dan 30.000 patiënten uit 22 landen. Van hen gebruikt 79 procent een biological. Dat aandeel is hoog, en deels een gevolg van de manier waarop het cohort is opgebouwd: mensen komen er doorgaans in op het moment dat ze aan een biological beginnen.

Toch gebruikt 18 procent van deze mensen daarnaast nog onderhouds-orale corticosteroïden. De spreker liet dat getal even staan en noemde het zelf schokkend. In dezelfde presentatie: ongeveer 60 procent is op meerdere maten ongecontroleerd, en slechts 23 procent krijgt enige vorm van LAMA. Daar valt volgens de spreker eenvoudig winst te halen.

Het probleem met onderhouds-OCS is niet alleen de dosis. In een tweede SHARP-analyse, gepubliceerd dit jaar op basis van 3.000 patiënten uit elf landen, bleek vrijwel iedereen meerdere comorbiditeiten te hebben, de meesten drie of vier. Die comorbiditeiten clusteren herkenbaar: allergische rinitis in de ene groep, en in een andere groep het bekende trio van OCS-gebruik, osteoporose en gewichtstoename. Ongeveer de helft heeft bronchiëctasieën, wat betekent dat er schade in de luchtwegen is.

Daar zit de vicieuze cirkel die in de discussie werd benoemd. Corticosteroïden veroorzaken comorbiditeiten. Die comorbiditeiten geven kortademigheid, piepen en vermoeidheid. Die klachten worden geduid als astma. Dus krijgt de patiënt meer steroïden.

Uit de zaal

De voorzitter bracht het onderwerp zelf in, en formuleerde het als ongeloof:

"Despite living in 2025, 26, where we have five, six biologics, that we still have 18%, 20% on maintenance OCS. And I just still find that quite shocking."

Uit de kinderlonggeneeskunde kwam een aanvulling die de andere kant belicht: bij kinderen zijn er weinig patiënten op onderhouds-OCS, en daar is het doel juist om ook de inhalatiecorticosteroïden zo laag mogelijk te houden zolang iemand een biological krijgt, zonder ze helemaal te stoppen.

Wat dit betekent voor de praktijk

Het bruikbare deel van deze presentatie is niet het percentage maar de vraag die eronder ligt: wie in uw eigen bestand staat er nog op onderhoudsprednison terwijl hij al een biological krijgt, en wanneer is daar voor het laatst naar gekeken? Dat is een uitdraai van een middag. En als tweede: het aandeel dat LAMA krijgt, dat in Europa op 23 procent ligt.

Wat de Nederlandse richtlijn zegt

Die is op dit punt ondubbelzinnig. De richtlijn Diagnostiek en behandeling van ernstig astma adviseert om na het starten van een biological éérst de orale corticosteroïden af te bouwen en zo mogelijk te stoppen, en pas daarna de overige add-on medicatie. Onderhoudsbehandeling met systemische corticosteroïden is volgens diezelfde richtlijn voorbehouden aan patiënten met een type 2-ontstekingspatroon bij wie het astma ongecontroleerd blijft óndanks een biological.

De richtlijn is ook eerlijk over wat er niet is: schema's om veilig af te bouwen ontbreken, en de werkgroep verwijst daarom naar de taperingschema's uit de OCS-reductiestudies met mepolizumab en benralizumab. Wel staat er een concrete veiligheidsinstructie in: bepaal bij afbouw onder 5 mg prednison per dag standaard het ochtendcortisol, en laat bij waarden onder 250 nmol/l ook een ACTH-stimulatietest doen.

Nederland heeft hierover eigen cijfers. Uit het RAPSODI-register bleek dat 52 procent van de patiënten binnen twee jaar na start van anti-IL-5 of anti-IL-5Ra het onderhoudsprednison kon staken. Dat is geen 18 procent versus nul, maar het laat wel zien dat de helft het haalt en de andere helft niet.