Een kwart van de mensen met PRISm krijgt COPD onder het voorgestelde nieuwe schema

De diagnose COPD hangt in Nederland nog altijd aan één getal: de FEV1/FVC-ratio na bronchusverwijding. Wie eronder zit heeft het, wie erboven zit niet. Iedereen die spreekuur doet weet dat dat schuurt. De patiënt met klachten, een rookhistorie en emfyseem op de CT, maar met een ratio van 0,71, krijgt geen diagnose. De patiënt met een ratio van 0,68 en geen enkele klacht krijgt er wel een.

Op ERS 2026 werd in de JAMA Journal Club een voorgesteld nieuw diagnostisch schema gepresenteerd, toegepast op de COPDGene- en CanCOLD-cohorten. In plaats van alleen de ratio wegen daarin ook symptomen en structurele afwijkingen mee. De vraag die het publiek natuurlijk stelt is: wie verandert er dan van categorie, en hoeveel?

De cijfers zijn concreet. Van de mensen met PRISm, een behouden ratio met een verlaagde FVC, zou 26 procent in COPDGene voortaan als COPD worden geclassificeerd. Van wat vroeger GOLD-stadium 0 heette, 12 procent. Omgekeerd zou ongeveer 6,8 procent van de mensen met alleen obstructie, zonder klachten en zonder structurele afwijkingen, de diagnose COPD juist kwijtraken. In totaal wordt 15,4 procent van het cohort opnieuw ingedeeld.

Dat laatste getal is het gevoeligste. Het betekent dat er nu mensen rondlopen met een COPD-label die onder het nieuwe schema geen ziekte hebben. In de presentatie werd die groep beschreven als mensen bij wie na ongeveer tien jaar geen oversterfte of extra morbiditeit zichtbaar was: obstructie zonder klachten en zonder structurele verandering bleek geen risicofactor.

De opzet van het schema is dus vooral gericht op specificiteit: minder mensen ten onrechte een chronische diagnose geven. Dat roept meteen de tegenvraag op, en die kwam ook uit de zaal.

Uit de zaal

Een deelnemer uit New Delhi legde de vinger op de zere plek:

"So what I understood was that we are trying to maximize the specificity of the diagnostic criteria for COPD, and that was very interesting. My question is, how is the sensitivity affected?"

Dat is de kernafweging. Wie de diagnose scherper stelt, mist meer mensen die de ziekte wél aan het ontwikkelen zijn. En juist bij PRISm, waarvan een kwart onder het nieuwe schema COPD krijgt, gaat het om een groep die we nu nauwelijks volgen.

Wat dit betekent voor de praktijk

Er verandert vandaag niets aan de manier waarop u de diagnose stelt. Maar de categorie PRISm verdient meer aandacht dan hij in Nederland krijgt. Het is geen restcategorie van mislukte spirometrie: een kwart van deze mensen komt in een nieuw schema als COPD uit, en de literatuur laat zien dat PRISm samenhangt met cardiovasculaire ziekte en sterfte. Wie een verlaagde FVC bij een behouden ratio ziet, heeft een bevinding in handen en geen meetfout.

Wat de richtlijnen zeggen, en waarom dat interessanter is dan het schema zelf

GOLD kent dit voorstel en heeft het bewust niet overgenomen. In het rapport van 2026 staat dat GOLD op de hoogte is van andere voorstellen om de diagnose COPD vast te stellen, met een verwijzing naar precies deze publicatie, en daarna de motivering: die voorstellen bevatten criteria die van CT-scans zijn afgeleid, en die zijn in veel landen niet beschikbaar of bereikbaar. GOLD houdt vast aan spirometrie in de juiste klinische context, en aan een post-bronchodilatoire FEV1/FVC onder 0,70 als voorwaarde voor de diagnose.

PRISm zelf staat wel in GOLD 2026, en met een stevige omschrijving: het hangt samen met een verhoogd risico op respiratoire klachten, cardiopulmonale ziekte, sterfte door alle oorzaken en door hart- en vaatziekten, ziekenhuisopname, en op het ontstaan van luchtwegobstructie. GOLD meldt dat ongeveer 20 tot 30 procent van de mensen met PRISm in de loop van de tijd overgaat naar obstructieve spirometrie.

In Nederland komt de term niet voor. In de NHG-Standaard COPD staat PRISm nergens; wat er wel staat is dat een Z-score van de FVC onder min 1,64 een aanwijzing is voor een mogelijke restrictieve afwijking, en dat een verlaagde FVC vaak het gevolg is van een technisch onvoldoende spirometrie. De NVALT-richtlijn COPD bevat helemaal geen diagnostiekmodule.

Daar zit dus het echte verhaal voor de Nederlandse lezer: waar GOLD PRISm beschrijft als risicocategorie, duidt de Nederlandse eerstelijnsstandaard dezelfde bevinding vooral als mogelijke restrictie of als meetfout.